Flink zijn kan link zijn

door Titus van Mierlo

Er wordt steeds meer gevlogen en vliegen is tegenwoordig mogelijk voor iedereen. Van zakenmensen tot zeelieden, over de hele wereld wordt gevlogen door iedereen: (Zuid) Amerikanen, Russen, Aziaten, Afrikanen, Europeanen…

Dat betekent meer dan voorheen dat van cabinepersoneel wordt verwacht dat zij om kunnen gaan met allerlei culturen en mensen die steeds weer anders reageren. Het vak van cabin attendent  houd veel meer in dan vaak wordt gedacht. Vaak hebben zij te maken met passagiers die al erg moe aan boord komen en een vlucht van 12 uur voor de boeg hebben, of passagiers die “al een borreltje teveel” hebben gehad wat pas tijdens de vlucht opspeelt.  Passagiers met een kort lontje…..reageer er maar eens op! Je zit hoog in de lucht en bent verantwoordelijk voor een goede sfeer in de cabine, het bedrijf verwacht ook van je dat je de service vol overgave op een vrolijke en serieuze wijze doet. Ook midden in de nacht terwijl er een tijdverschil van 9 uur in je “bloed” zit. Het hoort er allemaal bij. Plotseling wordt er iemand ziek, voelt zich niet zo lekker…. Je wordt erbij gehaald en doet wat je geleerd hebt in de trainingen. Maar ja…reageer er maar eens op! Een flink technisch probleem, het gebeurt gewoon ineens…De cockpit handelt volgens procedures en ze zijn er goed voor opgeleid…maar toch…. Reageer daar maar eens op!

Heel soms overlijdt er wel eens iemand aan boord. Een bolletjes slikker, een erg zieke passagier, of die aardige oude dame op 37 E…. Het hele vliegtuig kijkt naar jou! Reageer daar maar eens op!  Soms gaat er een lampje branden in de cockpit, of juist niet, de vliegers besluiten terug te keren naar de luchthaven van vertrek voor een veilige vluchtuitvoering! Jij moet alle passagiers gerust stellen, de landing voorbereiden zoals je geleerd hebt! We zijn immers “flights safety professionals”  Reageer daar maar eens op! En ben je uiteindelijk veilig geland worden passagiers soms boos dat er vertraging is….Reageer daar maar eens op! Op je vrije dag, of vrije uurtjes, loop je door een vreemde stad te genieten van de bestemming! Wordt je opeens omringt door een aantal kerels die onder bedreiging van een mes je geld willen hebben. Reageer daar maar eens op! Je ligt heerlijk uit te slapen ter voorbereiding op een nachtvlucht in je hotelkamer wordt je letterlijk wakker geschud! Rijdt er een vrachtwagen door de straat? Oh nee het hele gebouw gaat schudden terwijl jij op de 20ste verdieping slaapt. 
Een aardbeving! Reageer daar maar eens op!

Het zijn allemaal gebeurtenissen waar je zomaar in verzeild kunt raken. Het gebeurt gewoon. Het zijn allemaal traumatische gebeurtenissen. Ja….reageer daar maar eens op! De meeste mensen verwerken op eigen kracht en/of met hulp van personen uit hun naaste omgeving een gebeurtenis. Meestal is voor opvang na een incident geen bedrijfsarts, psycholoog of maatschappelijk werker nodig. Steun van collega’s en naaste familie en vrienden helpt in deze fase zelfs méér omdat zij alleen kunnen bieden waar getroffenen in eerste instantie het meeste behoefte aan hebben. Echte aandacht en erkenning!!! Betrokkenheid.

Is het nu zo dat alle incidenten waar het CIRP team je thuis voor belt ook werkelijk traumatische gebeurtenissen moeten zijn? Nee dat is zeker niet zo.

Wat is eigenlijk een traumatische gebeurtenis?
Ik schreef het daarnet al, het zijn incidenten die je plotseling en onverwachts meemaakt, het overkomt je gewoon. Het roept ook extreme gevoelens van machteloosheid op, je bent écht bang geweest of je “walgt” ergens van.  Het confronteert je op directe of indirecte wijze met de dood. Je normale verwerkingsmogelijkheden schieten te kort. Een psychotrauma is de psychische én de lichamelijke reactie op een traumatische gebeurtenis. Dus hoe je reageert als de gebeurtenis voorbij is….

Hoe herken je nu een psychotrauma?

·Je ziet de gebeurtenis steeds veelvuldig voor je. Dit noem je herbeleving. Je ziet bijvoorbeeld steeds weer die agressieve dronken passagier voor je.
·De eerste periode ná het incident heb je een verhoogde waakzaamheid op herhaling: Je denkt vaak bij passagiers die een derde biertje drinken: “nou is het wel genoeg”
·Je doet veel moeite om situaties die met het voorval te maken hebben te vermeiden. Bv je vraagt veel om in de C-class te staan omdat ik dan niet met die zeelui achterin te maken heb…

Het CIRP team belt je bij de volgende “soorten” incidenten.
Niet ieder incident hoeft een psychotrauma te veroorzaken. Het zijn incidenten die plotseling kunnen gebeuren en waar je voor jezelf bewust mee om moet gaan omdat het je fysieke, emotionele en psychologische grenzen kan overschrijden.

Agressie     Level III

Zware Turbulentie

Ernstig zieke Passagier aan boord

Reanimatie aan boord

Overlijden  aan boord

Afgebroken start (vanaf 70 knopen)

Beangstigende situatie i.v.m technisch probleem

Evacuatie

Kaping

Bommelding

Overlijden van een collega aan boord / op de route

Betrokkenheid bij geweld of slachtoffer van criminaliteit op de route

Betrokkenheid bij rampen of heftige natuurverschijnselen op de route

Betrokkenheid bij ongelukken op de route

Wat kan de verwerking van een incident bemoeilijken?
Als je aan boord of op de route iets heftigs hebt meegemaakt, kijk dan eens naar de volgende punten die het verwerkingsproces bij jou kunnen bemoeilijken. Als je dit weet kan je er goed rekening mee houden!

Voor het incident:
·Genetische aanleg en familiehistorie van psychiatrische problematiek (aangeboren kwetsbaarheid)
·Traumatische ervaringen in de vroege jeugd (verworven kwetsbaarheid)
·Recente ingrijpende of belangrijke veranderingen in privé- of werksituatie (incl. positieve gebeurtenissen zoals zwangerschap)
·Jeugdige leeftijd en/of weinig ervaring
·Eerdere psychiatrische problematiek
·Conflicten met collega’s / leidinggevenden
·Nauwelijks of geen netwerk
·Eerdere, onverwerkte ingrijpende ervaringen
·Gesloten of verlegen persoonlijkheid

Tijdens het incident:
·Langdurige, hevige blootstelling
·Geen mogelijkheid om te vluchten of incident te ontwijken
·(ernstig) lichamelijk letsel
·er alléén voor staan
·onverwachte confrontatie
·machteloosheid / niets kunnen doen
·schuld
·sterke vereenzelviging met het slachtoffer
·afwezigheid van gevoel / flauwvallen

Na het incident:
·Geen, onvoldoende of inadequate erkenning, aandacht en steun
·Verwijten maken, de schuld krijgen, ongepaste grappen
·Extreem heftige stressreactie óf onderreactie / vermijding
·Sterke schuld en schaamte gevoelens
·Geen (momenten van) rust weten te vinden
·Toenemende verbittering

Hoe reageert het lichaam?
Het lichaam is ná het incident in verhoogde staat van paraatheid. Lichaam en geest zijn nog steeds op hun hoede. Alsof er elk moment weer een herhaling kan optreden van de schokkende gebeurtenis produceert het lichaam continu stresshormonen zoals adrenaline en noradrenaline. Deze hormoonproductie verhoogt de hartslag, versnelt de ademhaling, doet de spieren spannen, remt het spijsverteringsproces af en verhoogt de bloeddruk.
Als een dergelijke (op zich gezonde en normale) reactie lang aanhoudt, raakt het lichaam uitgeput en krijgt men klachten.

Deze klachten kunnen zijn: Vermoeidheid, duizeligheid, slapeloosheid, problemen met ademhaling, diarree, verhoogde spierspanning die pijn kan veroorzaken als hoofdpijn, pijn in schouders en hals, rugpijn, ontregelde menstruatie, verminderde seksuele belangstelling, verwardheid inclusief concentratie- en geheugen problemen, hartkloppingen, ongecontroleerde trillingen, prop in de keel, misselijkheid, zweten, plotseling warm worden, veel urineren.

Thuiskomst na een reis…..
Wat we veel zien bij onze beroepsgroep is dat het erg wordt gewaardeerd dat er iemand van het Service Center of de unitmanager aan de gate staat om ons op te vangen. Maar toch gaan we niet vaak in op de vraag of we gebruik willen maken van een de-briefing. We hebben er immers al veel met elkaar op de route over gepraat en bij thuiskomst…. We zijn moe en willen graag naar huis. Als we vragen: Heb je behoefte aan CIRP zegt bijna iedereen; “nee hoor, dank je wel het gaat goed met me…” En thuisgekomen ga je eindelijk slapen!!! Eenmaal wakker komt vaak de behoefte om flink over het incident na te praten. Vaak is er een vriend, vriendin, man of vrouw om naar je te luisteren. Of je belt met een goede vriend - vriendin…. Iedereen is lief, maar voor hoe lang? Het blijkt dat mensen snel niet meer echt kunnen luisteren….zij praten over eigen ervaringen, geven goedbedoelde adviezen, maken grapjes, spelen de therapeut, gebruiken clichés als `dat hoort toch bij het vak` of moedigen aan tot herstel.
Wat je eigenlijk nodig hebt is AANDACHT en ERKENNING!!

Wat ook belangrijk is dat er bepaalde gevoelens zijn die absoluut normaal zijn na het beleven van een incident.

Welke gevoelens zijn normaal ná een traumatische gebeurtenis?
·Futloosheid en verlies van interesse: Het ontbreekt je aan energie voor leuke dingen
·Schaamte: vanwege gevoelens die je wel of niet getoond hebt. Hulpeloosheid, verdriet. Je hebt niet gereageerd zoals je had gewild, je merkt bij jezelf gevoelens die je onacceptabel vindt of die niet bij je passen.
·Verhoogde waakzaamheid: je denkt dat het je wéér kan overkomen en bent daar bang voor.
·Schrikachtig: onverwachte geluiden, plotselinge bewegingen. Je kan hier paniekerig van worden
·Eenzaamheid: je voelt je anders dan anderen die het incident niet hebben beleefd. De wereld draait door en anderen maken wél plezier…
·Teleurstelling: anderen reageren niet altijd begripvol
·Schuld: je hebt iemand niet kunnen redden bij bv een reanimatie aan boord of je stond te kijken en deed niets…
·Angst: Zou dit incident mij weer kunnen overkomen?
·Emotionele dofheid: gevoelens van liefde, verdriet en vreugde niet goed meer kunnen voelen Dofheid is een psychisch beschermingsmechanisme om niet ten volle de nare gevoelens te hoeven ervaren.
·Terugkerende gedachten: steeds maar weer denken aan het incident
·Boosheid: vanwege wat er is gebeurd, omdat je niet goed bent behandeld of onvoldoende bent geïnformeerd.
·Herinneringen: aan eerdere incidenten of verliezen. Bijvoorbeeld het hartinfarct van je vader terwijl jij net een passagier met een hartinfarct aan boord hebt geholpen
·
Wanhoop: vanwege de onrechtvaardigheid en omdat je met je frustraties geen kant op kunt. Bijvoorbeeld die passagier die de hele vlucht op stelten heeft gezet met drank en pillen en gewoon vrij van boord loopt….